Fragmenten

Afrikaanse Dromen



Wat zijn de sentimenten van iemand die een zonnig Nederland verlaat en het verruilt voor een zomers Frankrijk, Italië en Spanje? Wel: niet geheel uitbundig. Want alhoewel het een heerlijk verlof was had ik toch nog wel wat langer thuis willen blijven. Na net 3.5 maand van huis te zijn geweest voor een rondje door het Caribisch gebied was het bijzonder fijn om weer in Groningen en Friesland te zijn.

Het was een kort verlof - vol ordenen, herordenen, schiften, afsluiten, doorleven en weer verder gaan, de toekomst in. Mijn bul uitreiking en het afsluitende feestje was het hoogtepunt. Twee dagen voor mijn vertrek hoorde ik Bill Clinton nog spreken op de Conventie van Achlum, en het heerlijke zomerweer maakte het thuis-zijn natuurlijk helemaal tot een echte vakantie.

Inmiddels ben ik een kleine twee weken verder en zit de eerste week aan boord er alweer op. In zeer korte tijd zag ik Nice, Monaco, Villafranche, Corsica en Puerto Venere, en terwijl ik deze woorden schrijf ligt de "Stad Amsterdam" in de Noord-Italiaanse havenstad Genua.

De eerste week begon rustig met een meerdaagse cruise vanuit Monaco, via Villafranche, richting Calvi, gelegen op de noordelijke punt van Corsica. Calvi is een prachtig dorp gebouwd rond een citadel. Helaas kan ik niet de kant op, en mag ik er slechts even aan snuffelen als we onze passagiers met de sloep aan wal zetten. 's Avonds heb ik wel een leuk gesprek met onze nieuwe collega Pauline. Zij woont op Corsica en praat me bij over Napoleon en de haat-liefde verhouding die de Corsicanen met Frankrijk hebben, ze vertelt me over het hoe-en-waarom van de Corsicaanse vlag met de afbeelding van een Moor, en vertelt me hoe de Corsicaanse onafhankelijkheidsverklaring de ideeën van de Amerikaanse
Founding Fathers beïnvloedde.

Het is het bekende verhaal: zoals iedere Fries ook altijd zal benadrukken dat lang geleden heel Nederland Fries was en daarmee iedere Nederland een Fries, zo probeert Pauline me aan te praten dat eigenlijk de hele wereld om Corsica draait. Maar toch heeft ze niet geheel ongelijk. Ooit lag dit eiland in het centrum van de bekende wereld, toen de Middellandse Zee nog de belangrijkste levensader van Europa was - als verbindingsbrug tussen allerlei handelscentra. Het eiland is ingeklemd tussen de toenmalige culturele en economische grootmachten Italië en Frankrijk enerzijds, en Noord-Afrika anderzijds. Door deze ligging is het eiland rijk aan allerlei invloeden - wat zich uit in taal, historie en architectuur. Veel Corsicanen spreken bijvoorbeeld behoorlijk Italiaans, doordat het eiland ooit tot Stadstaat Genua behoorde.



In het zwoele avondlicht van een dieprode ondergaande zon is Calvi prachtig. Ik besluit hier zeker nog eens terug te komen.

Bij gebrek aan wind moeten we 's nachts motoren om op tijd bij de Italiaanse kustlijn uit te komen, bij Porto Venere om precies te zijn. Dit kleine dorpje ligt net boven La Spezia, in de Italiaanse regio Liguria. Ik was hier een paar jaar geleden ook al eens, maar ondanks dat weet ik niet veel van Italië - behalve dat het een malafide minister-president heeft en het land uiteraard een rijke geschiedenis kent. De taal ben ik ook niet machtig wat het al met al lastig maakt de Italiaan echt te kunnen begrijpen.

's Lands verhaal ligt immers verborgen in haar taal en waar ben je als je de taal niet machtig bent? Vooral in een land als Italië: taal is emotie - emotie is taal, en waar ben je dan zonder woorden?



De taal barrière weerhoudt me er niet van om op ontdekkingsreis te gaan. Samen met Leonie ga ik een middagje "op vakantie" in Porto Venere. De hele middag slenteren we door de nauwe straatjes, vergapen we ons op een terrasje aan busladingen toeristen, overwint Leonie haar angst om wildvreemden te fotograferen, en word ik aangemoedigd om toch vooral te blijven schrijven.

Sinds Porto Venere is Leonie overigens mijn agente, motivator én muze ineen. Op mijn beurt beloof ik dat "Voor L." mijn allereerste woorden zullen zijn. En alhoewel dit niet de eerste woorden zijn, maar toch: bijdeze. "Voor L."



Als we de volgende middag Genua binnen varen dwarrelen vanuit de omringende heuvels flarden wolken de stad binnen. Genua - Genova voor Italianen - is een eeuwenoude havenstad, en dat zie en voel je overal waar je hier gaat. De stad ademt de curieuze combinatie van de rauwheid van een havenstad en de verfijndheid van een rijke culturele historie, iets wat het tot een stad maakt die mij aangenaam verrast.

Scheepsnamen uit alle windstreken kleuren de kademuur waaraan we aangemeerd liggen. Samoa, Indonesië, Brazilië - vanuit overal komen zeelieden op deze stad af, en dat al eeuwenlang. En waar de Barbaarse Staten (de Europese benaming voor Noord-Afrika tot laat in de negentiende eeuw; ruwweg de kustregio van Marokko tot aan Libië) en de Stadstaat Genua, wiens machtsgebied zich ooit uitstrekte over de gehele Middellandse Zee, elkaar voorheen vooral met geweld bestreden, is er nu sprake van menging. Met name in de galerijen van de
Via Di Sottoripa hebben Noord-Afrikaanse handelaartjes de overhand.

Terwijl we in de Lage Landen nog in berenvellen rondliepen bouwde men in deze machtige stad enorme
Palazzo's met goud belegde plafonds, gebouwd door gefortuneerde kooplui die de stad, haar handel en kolonies beheersten. Flinke vijver partijen sieren nog steeds de Piazza's. Op iedere heuvel die de stad kent staan kerken, soms teruggaand tot de elfde eeuw. 's Avonds schijnt hun prachtig eeuwenoude uitgelichte aura over de stad, waarmee ze de roerige buitenwereld geruisloos respect afdwingen.



De bewegelijkheid van een haven kleurt een stad al snel nostalgisch en melancholiek. Emoties als afscheid, eenzaamheid, vertrekken en de leegheid van vlugge ontmoetingen staan centraal, en zoals het iedere havenstad betaamt stikt het van de gelegenheden die speciaal hiervoor zijn ingericht. Maandag avond drink ik een koude borrel in een melancholiek kroegje en geef mij over aan haar ongenade.

Af-en-aan vertrekken vanuit Genua veerboten naar tot de verbeelding sprekende bestemmingen als Tunis en Algiers. Opgeschort door de voortdurende NATO bombardementen ligt de veerdienst naar Tripoli vooralsnog troosteloos in een hoekje van de haven te wachten. In een afgesloten hoek van de terminal wacht een groep afgeladen bestelbusjes op controle door de Italiaanse douane. Bijna door hun assen gaan ze, vol beladen met complete huishoudens en dromen over een beter bestaan.

Je zou het bijna vergeten, maar Italië is tegenwoordig het voorland van menig Afrikaan. Hier aan de overkant van de Middellandse Zee wacht de welvaart.

Italië onder de regering van Berlusconi sluit de luiken, maar een stad als Genua vooralsnog niet. De stad is altijd al een grensgebied geweest. Als havenstad en verbindingsbrug tussen het Europese achterland en Noord-Afrika weet het dat andere culturen niet per definitie bedreigend hoeven te zijn: ze brengen ook handel en daarmee inkomsten. Op straat is er dan ook aandacht voor vluchtelingenhulp. Op het
Piazza De Ferrari, één van de grootste pleinen van de stad, worden Italianen bijgepraat over de vluchtelingentoestand in het zuiden van het land.

Terwijl de Afrikanen zo hun eigen dromen hebben, laat een stad als Genua mij op mijn beurt dromen over nieuwe reizen naar een nieuw onbekend continent: Afrika. Het idee dat je hier op een veerboot kunt stappen naar deze wereld prikkelt mij enorm. In mijn stoutste dromen stap ik morgen nog op de dienst naar Tunis, en reis ik ik de gehele Noord-Afrikaanse kust rond, op zoek naar verhalen over dromende Afrikanen.

Wat verwachten zij van Europa? Waarnaar zijn ze precies op zoek? En wat is eigenlijk nu de aantrekkingskracht van ons eigen Europa? Zaken waar we ons als Europeanen, als bewoners van een van de meest welvarende continenten, op z'n minst bewust van lijken te zijn.

Helaas is er weinig tijd om te dromen. Vooralsnog is het vooral hard werken aan boord van de "Stad Amsterdam." Komende dagen begint een druk programma. Ons moederbedrijf organiseert dagreisjes voor haar klanten. Vrijdag vertrekken we dan voor een tweedaagse reis naar Piombino, en volgende week liggen we in Napels, waarna we koers zetten richting Valencia, Spanje.